การพลัดตกหกล้มในผู้สูงอายุ: ภัยเงียบที่ป้องกันได้ด้วยการจัดบ้านและประเมินความเสี่ยง

คุณทราบหรือไม่ว่า "การพลัดตกหกล้ม" เป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 2 ในกลุ่มการบาดเจ็บโดยไม่ตั้งใจ รองจากอุบัติเหตุทางถนน ในประเทศไทยมีผู้เสียชีวิตจากสาเหตุนี้กว่า 2,000 คนต่อปี และเกือบครึ่งหนึ่งคือผู้สูงอายุ

วันนี้เราสรุปแนวทางการประเมินความเสี่ยงและการจัดสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมจากกรมควบคุมโรคมาฝากครับ

ใครบ้างที่มีความเสี่ยง?

ความเสี่ยงของการหกล้มเพิ่มสูงขึ้นตามอายุ โดยมีความแตกต่างระหว่างเพศที่น่าสนใจคือ:

• เพศชาย: มีอัตราการเสียชีวิตจากการหกล้มสูงกว่าเพศหญิงถึง 3 เท่า ส่วนใหญ่มักหกล้มบริเวณนอกบ้าน หรือขณะเดินทาง

• เพศหญิง: หกล้มบ่อยกว่าเพศชาย 1.5 เท่า โดยมากกว่าครึ่งเกิดขึ้นในตัวบ้านและบริเวณรั้วบ้าน

เช็คความเสี่ยงด้วยตัวเอง (Thai-FRAT)

ท่านสามารถประเมินความเสี่ยงได้จากปัจจัย 6 ข้อ หากมีคะแนนรวม 4-11 คะแนน ถือว่ามีความเสี่ยงและควรขอรับคำแนะนำจากเจ้าหน้าที่สาธารณสุข:

• เพศ: เพศหญิง (1 คะแนน), ชาย (0 คะแนน)

• การมองเห็น: อ่านตัวเลขระยะ 6/12 เมตร ได้ไม่ถึงครึ่ง (1 คะแนน)

• การทรงตัว: ยืนต่อเท้าเป็นเส้นตรงไม่ได้ หรือได้ไม่ถึง 10 วินาที (2 คะแนน)

• การใช้ยา: กินยา 4 ชนิดขึ้นไป หรือกินยานอนหลับ/ยากล่อมประสาท/ยาลดความดัน/ยาขับปัสสาวะ (1 คะแนน)

• ประวัติการหกล้ม: หกล้ม 2 ครั้งขึ้นไปใน 6 เดือนที่ผ่านมา (5 คะแนน)

• สภาพบ้าน: อยู่บ้านยกพื้นสูง 1.5 เมตรขึ้นไปที่ต้องขึ้นบันได (1 คะแนน)

เทคนิคการออกกำลังกายเพื่อการทรงตัว

การออกกำลังกายง่ายๆ ที่บ้านช่วยลดความเสี่ยงได้:

• ยืนต่อเท้า: ยืนต่อเท้าเป็นเส้นตรง (มีราวจับ) นาน 10 วินาที สลับข้าง

• เดินต่อเท้า: เดินต่อเท้าเป็นเส้นตรงแบบมีราวจับ 10 ก้าว แล้วเดินกลับ

• บริหารขา: ยืนเขย่งปลายเท้าสลับยืนบนส้นเท้า, ยืนงอเข่า, และนั่งเก้าอี้เหยียดขา ทำสลับกันข้างละ 10 ครั้ง

จัดบ้านอย่างไรให้ปลอดภัยสำหรับผู้สูงวัย?

สภาพแวดล้อมที่ดีช่วยลดอุบัติเหตุได้มหาศาล ควรปรับปรุงดังนี้:

• พื้นที่อยู่อาศัย: ควรให้ผู้สูงอายุอยู่ชั้นล่าง หรือบ้านชั้นเดียว

• ห้องนอน: เตียงควรสูงระดับข้อพับเข่า (40-45 ซม.) เพื่อให้ลุกนั่งสะดวก

• บันได: ลูกตั้งสูงไม่เกิน 15 ซม. ลูกนอนกว้างไม่น้อยกว่า 28 ซม. และมีราวจับ 2 ข้างสูง 80 ซม.

• ห้องน้ำ: ควรใช้ชักโครกหรือที่นั่งราบ สูง 40-45 ซม. มีราวจับ พื้นไม่ลื่น และ ไม่ควรล็อคประตู ขณะใช้ห้องน้ำ

• ระบบไฟ: สวิตช์ไฟควรสูงจากพื้น 120 ซม. เพื่อให้เอื้อมถึงง่าย

แหล่งที่มา: https://www.rama.mahidol.ac.th/fammed/th/article/patient/14aug2020-1312