เช็คลิสต์ยา 3 กลุ่มเสี่ยง ที่อาจทำให้ผู้สูงอายุ "หกล้ม"
เรียบเรียงโดย: เภสัชกรหญิง กรองทอง พุฒิโภคิน
การหกล้มในผู้สูงอายุเป็นเรื่องอันตราย แต่ทราบหรือไม่ว่า "ยา" ที่รับประทานเป็นประจำอาจเป็นสาเหตุหนึ่งที่เพิ่มความเสี่ยงนี้ ยาบางชนิดส่งผลข้างเคียงทำให้ง่วงซึม เวียนศีรษะ หรือทรงตัวไม่อยู่
เภสัชกรหญิง กรองทอง พุฒิโภคิน ได้รวบรวมรายชื่อยาที่มีความเสี่ยงต่อการหกล้ม โดยแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ เพื่อให้ผู้ดูแลและลูกหลานได้ตรวจสอบและระมัดระวังดังนี้ครับ
กลุ่มที่ 1: ยาที่มีผลต่อระบบประสาท (เสี่ยงสูงที่สุด)
ยากลุ่มนี้มักออกฤทธิ์กดประสาท ทำให้เกิดอาการง่วงซึม สับสน มึนงง หรือตอบสนองช้าลง ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการเสียการทรงตัว
ยานอนหลับและยาคลายกังวล (Benzodiazepines & Hypnotics): เช่น Alprazolam, Diazepam, Lorazepam, Zolpidem (ยาเหล่านี้ทำให้ง่วงซึม มึนงง และกล้ามเนื้ออ่อนแรง)
ยาต้านซึมเศร้า (Antidepressants): เช่น Fluoxetine, Sertraline, Amitriptyline (อาจทำให้ความดันตกขณะเปลี่ยนท่า หน้ามืด หรือสับสน)
ยาแก้แพ้ (Antihistamines): โดยเฉพาะกลุ่มง่วง เช่น Chlorpheniramine (CPM), Diphenhydramine (ทำให้ตาเบลอ ปัสสาวะคั่ง และง่วงซึมมาก)
ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ (Narcotics/Analgesics): เช่น Tramadol, Morphine, Fentanyl (ทำให้เวียนศีรษะและวูบได้)
ยากันชักและยาคลายกล้ามเนื้อ: เช่น Gabapentin, Pregabalin, Baclofen, Tolperisone
กลุ่มที่ 2: ยาที่มีผลต่อหัวใจและหลอดเลือด
ยากลุ่มนี้มักส่งผลให้ความดันโลหิตต่ำลง หรือเลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอชั่วคราว ทำให้หน้ามืดเวลาลุกยืน (Orthostatic Hypotension)
ยาลดความดันโลหิต: เช่น Amlodipine, Enalapril, Losartan, Prazosin และยากลุ่ม Beta-blockers เช่น Atenolol, Propranolol
ยาขับปัสสาวะ (Diuretics): เช่น Furosemide, HCTZ (ทำให้ปัสสาวะบ่อย อ่อนเพลียจากการเสียเกลือแร่ และความดันตกจากการขาดน้ำ)
ยาขยายหลอดเลือดหัวใจ (Nitrates): เช่น Isosorbide dinitrate (อาจทำให้ความดันตกรุนแรงและหัวใจเต้นช้า)
กลุ่มที่ 3: ยากลุ่มอื่นๆ ที่ต้องระวัง
ยาลดระดับน้ำตาลในเลือด: เช่น Glipizide, Gliclazide (หากน้ำตาลตก จะทำให้ใจสั่น หน้ามืด เป็นลม)
ยาแก้ปวดอักเสบ (NSAIDs): เช่น Ibuprofen, Diclofenac, Naproxen (อาจทำให้มึนงง สับสน)
ยาลดกรดกลุ่ม PPIs: เช่น Omeprazole (การใช้ต่อเนื่องยาวนาน เพิ่มความเสี่ยงกระดูกหักและกระดูกพรุน)
ยาสเตียรอยด์: เช่น Prednisolone, Dexamethasone (อาจทำให้สับสน หรือกระวนกระวาย)
ข้อแนะนำสำหรับผู้ดูแล
หากผู้สูงอายุในบ้านทานยาเหล่านี้ "ห้ามหยุดยาเองโดยเด็ดขาด" แต่ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร เพื่อประเมินความเสี่ยง ปรับขนาดยา หรือหาวิธีป้องกันการหกล้มที่เหมาะสมต่อไปครับ
แหล่งที่มา: https://www.rama.mahidol.ac.th/fammed/th/article/patient/28jul2020-1244
